Lễ Hội Kỳ Yên đình Bình Thủy – Nét văn hóa tín ngưỡng tại Cần Thơ
Tôi sinh ra và lớn lên ở Cồn Sơn, Bình Thủy. Hằng năm đến mùa lễ hội Kỳ Yên, cả vùng lại nhộn nhịp với không khí trang trọng lẫn vui tươi. Vừa đi lễ về, tôi muốn viết lại những gì mình trải nghiệm và được nghe kể từ bé – không phải văn mẫu hay thông tin tra google, mà là câu chuyện thật về lễ hội truyền thống của quê nhà.
Lễ hội Kỳ Yên Đình Bình Thủy là gì?
Lễ hội Kỳ Yên là lễ hội truyền thống được tổ chức hằng năm tại Đình Bình Thủy – một ngôi đình cổ có giá trị lịch sử, văn hóa lớn của TP. Cần Thơ. Với người dân Bình Thủy, đây không phải là lễ hội để “đi chơi cho biết”, mà là dịp tưởng nhớ tiền hiền – hậu hiền, các bậc khai hoang mở đất, đồng thời cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống yên ổn.
Tháng 1/2018, Lễ hội Kỳ Yên Đình Bình Thủy chính thức được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia – một sự ghi nhận rất lớn cho giá trị văn hóa tín ngưỡng của cộng đồng cư dân Tây Nam Bộ.
Địa điểm & thời gian diễn ra lễ hội
Du khách có thể tham dự một phần hoặc trọn vẹn các ngày lễ, tùy vào lịch trình. Nếu muốn cảm nhận rõ nhất không khí lễ hội, người địa phương thường đi đông nhất vào ngày rước sắc thần và lễ Túc Yết.
- Địa điểm: Đình Bình Thủy – đường Lê Hồng Phong, phường Bình Thủy, quận Bình Thủy, TP. Cần Thơ
- Lễ Thượng Điền (lễ hội lớn nhất trong năm): diễn ra từ 12 – 14 tháng 4 âm lịch
- Lễ Hạ Điền: diễn ra vào 14 – 15 tháng Chạp âm lịch
Cách đến đình Bình Thủy
Từ trung tâm thành phố Cần Thơ, bạn đi về hướng quận Bình Thủy khoảng 5km. Đình nằm ngay trên đường Lê Hồng Phong, thuộc phường Bình Thủy, rất dễ tìm vì nằm sát mặt đường lớn. Đi xe máy chỉ mất 10-15 phút là đến nơi.
Câu chuyện về đình Bình Thủy
Người dân Bình Thủy kể rằng, năm Giáp Thìn 1844, một trận bão lụt kinh hoàng tràn qua làng Long Tuyền. Biết bao nhà cửa đổ nát, ruộng vườn chìm trong nước lũ, bà con phải chạy loạn tứ tán. Khi nước rút, người dân quay về dựng lại cuộc sống từ đống tro tàn. Nhờ sức lao động cần cù, đời sống dần khá giả hơn. Lúc đó, mọi người cùng nhau dựng một ngôi đình nhỏ bằng gỗ lợp lá ngay bên vàm rạch, với lòng nguyện cầu được sống bình yên trên mảnh đất này.
Tám năm sau, vào năm Nhâm Tý 1852, có chuyện kể rằng Đại thần Huỳnh Mẫn Đạt – người được triều đình cử đi tuần thị – đang đi thuyền qua sông Hậu thì trời đột ngột nổi cơn bão. Sóng to gió lớn, thuyền gần như bị lật. Ông vội tìm nơi ẩn náu và may mắn tìm thấy Cồn Linh (người địa phương còn gọi là Cồn Sơn) – một mảnh đất phù sa màu mỡ ngay cửa rạch Long Tuyền chảy ra sông Hậu. Kỳ lạ thay, vừa vào đến cồn, sóng gió lặng hẳn như có điều linh thiêng che chở. Từ đó, Cồn Linh mang theo câu chuyện thần kỳ này trong lòng người dân.
Sau khi thoát nạn, Đại thần Huỳnh Mẫn Đạt lên bờ đi thăm vùng này. Ông thấy dòng nước chảy lững lờ, cây cối tươi tốt, lúa màu xanh mướt, người dân làm ăn chăm chỉ. Ông rất cảm kích trước cảnh bình yên nơi đây nên đặt tên là “Bình Thủy” – có nghĩa là nước bình lặng. Về triều, ông tâu lên Vua Tự Đức, và đến ngày 29 tháng 11 năm Nhâm Tý, vua ban sắc phong “Bổn Cảnh Thành Hoàng” cho làng, công nhận đây là một vùng đất linh thiêng.
Sang đầu thế kỷ 20, ngôi đình gỗ lợp lá xưa đã xuống cấp. Người dân quyên góp xây lại bằng gạch ngói kiên cố, hoàn thành vào năm 1910 – chính là ngôi đình chúng ta thấy ngày nay. Năm 1989, nhà nước ghi nhận giá trị của công trình này bằng cách công nhận Đình Bình Thủy là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Tính từ lần đầu dựng đình đến nay đã hơn 200 năm, nhưng tín ngưỡng và truyền thống văn hóa nơi đây vẫn được người Bình Thủy gìn giữ qua từng thế hệ.
Câu chuyện lịch sử đình Bình Thuỷ – BỘ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH CỤC DỤ LỊCH QUỐC GIA VIỆT NAM
Quy trình diễn ra lễ hội
Ngày đầu tiên – chuẩn bị
Từ ngày 11 âm lịch, Ban hương hội đã bắt đầu các nghi thức chuẩn bị: mở cửa tam quan đón thần linh, tế đất, cúng tiên thường, và làm lễ trình sanh.
Rước sắc thần
Đây là phần mà người dân địa phương rất mong đợi. Sắc Thần – tức là Sắc phong mà vua xưa ban cho làng – được rước khỏi đình, đi một vòng qua các phường trong quận Bình Thủy. Đoàn rước thường rất đông, có cả trống chiêng, cờ phướn, tạo không khí rất trang trọng.
Chuỗi nghi lễ tế theo truyền thống
Sau khi rước Sắc Thần về, các nghi lễ tế lần lượt diễn ra. Tất cả những nghi lễ này đều nhằm tưởng nhớ công lao tổ tiên, cầu cho đất nước thái bình, dân an, mùa màng tốt tươi:
- Tế Thần Nông – Lễ đầu tiên dành cho vị thần dạy người ta trồng trọt. Đây là điều rất có ý nghĩa với người nông dân miền Tây chúng tôi.
- Thay Khăn Sắc Thần – Nghi thức đặc biệt mà không phải lúc nào cũng được chứng kiến. Người dân có dịp chiêm ngưỡng Sắc Thần một cách gần gũi.
- Xây Chầu Đại Bội – Dựng rạp để chuẩn bị cho phần hát tuồng cổ.
- Tế Bàn Soạn và Túc Yết – Các nghi lễ chuẩn bị trước khi vào phần tế chính.
- Chánh Tế – Đây là lễ tế chính thức và trang trọng nhất.
- Tôn Vương – Tôn vinh các bậc tiền hiền, hậu hiền – những người có công khai hoang lập làng.
- Tế Sơn Quân – Tưởng nhớ các vị có công mở mang bờ cõi.
- Tống Khách – Nghi lễ kết thúc, tiễn các vị thần linh.
Xem thêm danh sách các lễ hội miền Tây Nam Bộ nổi bật
Những hoạt động văn hóa bên lề lễ hội
Ngoài phần nghi lễ trang nghiêm, UBND quận Bình Thủy cùng Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố còn tổ chức thêm nhiều hoạt động sôi nổi để mọi người cùng vui:
Nghệ thuật truyền thống
Hát tuồng cổ là phần không thể thiếu. Tiếng hát, tiếng trống chiêng vang lên, các đào kép mặc trang phục đẹp mắt biểu diễn những vở tuồng truyền thống. Đây là dịp hiếm hoi để thấy được nghệ thuật hát bội – món ăn tinh thần của ông cha ta xưa.
Bên cạnh đó còn có trình diễn thư pháp – nghệ sĩ viết chữ Hán ngay tại chỗ, và vẽ tranh ký họa – các họa sĩ vẽ lại không khí lễ hội.
Gian hàng và triển lãm
Quanh khu vực đình có nhiều gian hàng giới thiệu du lịch của Cần Thơ và các quận huyện. Cũng có triển lãm sách cho ai muốn tìm hiểu thêm về lịch sử văn hóa địa phương.
Các hoạt động vui chơi
- Hội thi mâm xôi ngọt luôn thu hút đông người xem. Các bà các mẹ thi nhau làm những mâm xôi màu sắc đẹp mắt, sáng tạo – vừa để thi vừa để cúng.
- Đua xe đạp dành cho các bạn trẻ thích vận động.
- Cờ tướng cho những người thích bộ môn trí tuệ này.
Ngoài ra còn nhiều trò chơi dân gian khác, tạo không khí vui tươi cho cả gia đình đến tham dự.
Ăn gì khi đi lễ hội Kỳ Yên
Đến lễ hội, bạn không phải lo chuyện bụng dạ. Quanh đình có nhiều gian hàng bán đồ ăn uống. Đặc biệt là các loại bánh dân gian miền Tây như bánh lá dứa (bánh có mùi thơm lá dứa rất đặc trưng), xôi nhiều màu, và đủ thứ bánh truyền thống khác mà có khi ở phố bạn không dễ tìm thấy. Cũng có nước uống mát lạnh cho những ngày trời nóng.
Lời khuyên cho du khách muốn đến tham dự
Nên đi vào thời gian nào?
Lễ hội diễn ra trong 3 ngày, nhưng tùy bạn muốn xem gì:
- Thích xem nghi lễ truyền thống? Hãy đến từ sáng sớm ngày 12-13 tháng 4 âm lịch (hoặc 14-15 tháng Chạp nếu đến dịp Hạ Điền)
- Muốn tham gia các hoạt động vui chơi, xem hát tuồng? Buổi chiều các ngày lễ hội là lúc sôi động nhất
Một vài điều lưu ý khi tham gia
- Đình là nơi thiêng, nên ăn mặc lịch sự khi vào trong
- Khi các nghi lễ đang diễn ra, hãy giữ yên lặng, đừng nói chuyện ồn ào
- Chụp ảnh được, nhưng đừng chen lấn hay làm cản trở người khác
Điểm than quan gần đình Bình Thuỷ
Đã đến Bình Thủy rồi thì ghé thăm thêm:
- Nhà cổ Bình Thủy: Ngôi nhà cổ nổi tiếng, từng là bối cảnh nhiều bộ phim
- Chợ Bình Thủy: Mua đặc sản về làm quà
- Hoặc đơn giản là đi dạo quanh các con đường trong khu dân cư, ngắm nhìn đời sống người miền Tây
Ý nghĩa lễ hội Kỳ Yên đình Bình Thuỷ
Với người Bình Thủy, lễ Kỳ Yên không đơn thuần là một buổi lễ. Đây là dịp để:
- Nhớ về nguồn cội – những người đã mở đất lập làng, xây dựng nên Bình Thủy ngày nay
- Cầu nguyện cho mùa màng thuận lợi, cuộc sống bình an
- Gặp gỡ họ hàng, láng giềng, củng cố tình làng nghĩa xóm
- Truyền dạy cho thế hệ trẻ về truyền thống văn hóa, về cội nguồn
Đình Bình Thủy là di tích quốc gia, nhưng quan trọng hơn, đây là nơi lưu giữ tâm linh của cộng đồng. Lễ hội Kỳ Yên đã được tổ chức liên tục qua nhiều thế hệ, là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa người già và người trẻ.
Lời mời từ người địa phương
Nếu bạn muốn hiểu thật sự văn hóa miền Tây – không phải qua sách vở hay phim ảnh – hãy đến Đình Bình Thủy vào dịp Kỳ Yên. Đây không phải lễ hội được dựng lên cho khách du lịch, mà là lễ hội thật của người dân địa phương. Bạn sẽ được:
- Chứng kiến các nghi lễ cổ truyền được bảo tồn qua hàng trăm năm
- Nghe tiếng hát tuồng vang lên từ sân khấu, cảm nhận được nền nghệ thuật mà ngày nay ít nơi còn duy trì
- Hòa vào không khí sum vầy của người dân quê tôi
- Hiểu thêm về đời sống tâm linh, về cách người miền sông nước tôn kính tổ tiên và thiên nhiên
Đến với lễ hội Kỳ Yên, bạn không chỉ là khách du lịch mà là người được chia sẻ một phần văn hóa, một phần tâm linh của cộng đồng Bình Thủy. Mong được gặp bạn ở đây!
Câu hỏi thường gặp về Lễ hội Kỳ Yên đình Bình Thuỷ
Lễ hội Kỳ Yên Đình Bình Thủy là gì?
Lễ hội Kỳ Yên là lễ hội truyền thống lâu đời của người dân Bình Thủy, tổ chức hằng năm tại Đình Bình Thủy nhằm tưởng nhớ tiền hiền – hậu hiền và cầu mưa thuận gió hòa, cuộc sống bình an.
Lễ hội Kỳ Yên Đình Bình Thủy diễn ra vào thời gian nào?
Lễ Thượng Điền (lớn nhất trong năm) diễn ra từ 12 – 14 tháng 4 âm lịch. Ngoài ra còn có Lễ Hạ Điền vào 14 – 15 tháng Chạp âm lịch.
Đình Bình Thủy ở đâu? Cách đi như thế nào?
Đình Bình Thủy nằm trên đường Lê Hồng Phong, phường Bình Thủy, quận Bình Thủy, TP. Cần Thơ, cách trung tâm khoảng 5km. Đi xe máy hoặc taxi chỉ mất khoảng 10-15 phút.
Lễ hội Kỳ Yên Đình Bình Thủy có gì đặc biệt?
Điểm nổi bật là rước sắc thần, chuỗi nghi lễ cổ truyền (Túc Yết, Chánh Tế…), hát tuồng cổ, hội thi mâm xôi, trò chơi dân gian và không khí lễ hội đậm chất miền Tây – vừa trang nghiêm vừa gần gũi.
Lễ hội Kỳ Yên Đình Bình Thủy có được công nhận là di sản không?
Có. Từ tháng 1/2018, Lễ hội Kỳ Yên Đình Bình Thủy chính thức được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
source https://consoncantho.com/le-hoi-ky-yen-dinh-binh-thuy-can-tho/
Nhận xét
Đăng nhận xét